Bài toán phát triển công trình xanh ở Việt Nam

Bài toán phát triển công trình xanh ở Việt nam
Công trình xanh và việc sử dụng những loại vật liệu nhẹ, thân thiện với môi trường trong điều kiện đất nước Việt nam đang phát triển là một bài toán nan giải. Tuy nhiên nếu thực hiện đúng lộ trình, chúng ta hoàn toàn có thể làm chủ vấn đề này.
Đó là nội dung cuộc phỏng vấn giữa PV Tạp chí Kiến trúc Việt Nam và ông Yannick Millet -Giám đốc điều hành Tổ chức Công trình Xanh Việt Nam (VGBC). Trân trọng giới thiệu cùng bạn đọc.

PV: Trong tình hình hiện nay, ông cho biết đâu là những khó khăn trong việc thực hiện công trình xanh ở Việt Nam?
Ông Yannick Millet: Trong giai đoạn này, còn nhiều yếu tố cản trở sự phát triển của công trình xanh(hay công trình bền vững) tại Việt Nam.

Yếu tố đầu tiên phải kể đến là sự thiếu hiểu biết về bản chất của các công trình xanh. Thiết kế công trình xanh đòi hỏi sự tiếp cận đồng bộ, trong đó lồng ghép rất nhiều các yếu tố đan xen khác nhau như: Sử dụng năng lượng hiệu quả, tiếp kiệm nước và vật liệu, vi khí hậu, giảm phát thải và đảm bảo các lợi ích cộng đồng. Để đưa các yếu tố trên vào trong xây dựng, đòi hỏi các bên liên quan, bao gồm chủ đầu tư, kiến trúc sư, kỹ sư, nhà thầu và thậm chí cả người sử dụng công trình phải thống nhất quan điểm và ý kiến. Cuối cùng, các bên liên quan đều cần thay đổi quan điểm trong thiết kế và xây dựng.

Mọi dự án mới đều nên được bắt đầu với cuộc họp đóng gớp ý tưởng thiết kế giúp tiết kiệm năng lượng và vật liệu(ECO-Charrette). Trong cuộc họp này, các thành phần liên quan tới dự án sẽ đưa ra chỉ tiêu về tiết kệm sử dụng năng lượng, nước, chiếu sáng tự nhiên, bảo vệ đa dạng sinh học...) trước khi bắt đầu đi vào thiết kế.

Một khi bước đầu này đã được thực hiện, các kiến trúc sư và kỹ sư sẽ làm việc cùng nhau trong khâu thiết kế, rất có thể họ sẽ phải làm việc trên cùng một cơ sở phần mền 3D. Quá trình cùng công cụ này giúp các bên trao đổi ý tưởng trong công việc một cách nhanh chóng và dễ dàng, đồng thời mọi vấn đề xảy ra trong thiết kế sẽ được phát hiện từ sớm.

Một rào cản nữa là nhận thức về kiến trúc hiện đại của các KTS trong nước. Trong mắt KTS, những tòa tháp kính phổ biến ở phương tây đã trở thành một biểu tượng của xã hội hiện đại. Tuy nhiên, nhiều số liệu thực tiễn đã chứng minh rằng các khối tháp kính hoàn toàn không phải là lối kiến trúc bền vững, đặc biệt nó không hề phù hợp với điều kiện tự nhiên vùng nhiệt đới và thường gây lãng phí trong tiêu thụ năng lượng.

Một thiết kế bền vững phải quan tâm tới các yếu tố tự nhiên như: hướng, đường đi của mặt trời, lượng mưa hàng năm, hướng gió chính, địa hình, cây cối, đặc điểm xây dựng xung quanh công trình...Các yếu tố kể trên đều rất quan trọng đối với việc tìm ra giải pháp thiết kế cho công trình nhằm giảm thiểu sử dụng năng lượng, nước, tận dụng chiếu sáng và thông gió tự nhiên trong công trình.

Việc tính toán các yếu tố kể trên trước khi thiết kế hoàn toàn không phải là một xu hướng mới. Thật tiếc khi các tiền lệ đó bị mai một trong một vài thập kỷ gần đây. Thiết kế bền vững thật ra phần nhiều là thưởng thức, chính vì vậy tôi tin tưởng rằng các nhà thiết kế sẽ nhanh chóng lĩnh hội nó.

Một rào cản lớn không kém phần quan trọng là xu hướng đầu tư ngắn hạn của chủ đầu tư công trình. Hoạt động kinh doanh đầu cơ trên thị trường bất động sản đã không tạo điều kiện cho chủ đầu tư có một cái nhìn dài hạn. Trong khi đó, xây dựng xanh cần một cái nhìn dài hạn, cả vòng đời của một công trình phải được tính toán kỹ ngay từ khâu thiết kế. Các số liệu đã cho thấy chi phí thiết kế và xây dựng một công trình chỉ chiếm khoảng từ 10 - 30% tổng chi phí cho một tòa nhà thương mại trong suốt thời gian tồn tại của nó, còn 70 - 90% chi phí thực chất phát sinh trong quá trình sử dụng. Do vậy, việc tối ưu hóa công trình để giảm thiểu chi phí vận hành (năng lượng, nước, bảo dưỡng, sửa chữa...) thể hiện tư duy tài chính tốt.

Hiện tại, chúng ta vẫn thiếu các ví dụ thực tế để chứng minh, nhưng VGBC tin tưởng rằng trong quý 1 năm 2011 chúng tôi có thể đưa ra những dự án xanh đầu tiên và sẽ tổ chức các sự kiện nhằm quảng bá các dự án này. Chúng tôi hi vọng rằng khi đã có các ví dụ tiêu biểu về các giải pháp xây dựng xanh, chúng sẽ cho ta thấy rằng: Kiến trúc xanh và xây dựng xanh không hẳn luôn đi kèm các khoản phụ chi khổng lồ. Tại các nước phát triển, số liệu thực tiễn đã chứng minh rằng vào mức độ hoạt động của công trình, các khoản phụ chi sẽ chỉ là rất nhỏ, thậm chí là không tồn tại. Ngoài ra thời gian hoàn vốn tối đa sẽ là khoảng 2-6 năm.

Rào cản cuối cùng có liên quan đến các chính sách của Chính phủ. Tại một số nước trên thế giới, Chính phủ tạo điều kiện cho sự phát triển của công trình xanh qua các chính sách khuyến khích như giảm thuế, cấp phép xây dựng nhanh chóng, cho phép mở rộng diện tích sàn, trợ giá cho sản phẩm, công nghệ hay vật liệu xanh...Những chính sách trên đang đưa lại các kết quả khả quan trong việc thúc đẩy phát triển bền vững trong ngành xây dựng. Ngoài ra, chính phủ cũng có thể giúp đỡ bằng việc thắt chặt hơn các chế tài xử phạt đối với trường hợp vi phạm luật, quy chuẩn xây dựng.

Hy vọng rằng phiên bản mới của Quy chuẩn Xây dựng 09-2005 sẽ góp phần tăng hiệu quả sử dụng năng lượng trong toàn bộ các công trình xây dựng.

PV: Theo ông đâu là những hướng đi tốt nhất cho việc phát triển công trình xanh ở Việt Nam?

Ông Yannick Millet: Trước tiên, tôi muốn nói qua về tình hình hiện tại trên thế giới và trong nước để các bạn dễ hình dung được các cách thức trước mắt.

Biến đổi khí hậu (BĐKH) không phải là một giả thuyết nữa, nó đã thực sự xảy ra và các hậu quả của nó đang tiến đến ngày càng nhanh vì phát thải của thế giới hiện vẫn tiếp tục tăng cao.

Môi trường xây dựng là một trong những nguồn xả thải khí nhà kính chính trên thế giới. Nó góp khoảng 30-40% tổng lượng phát thải khí nhà kính.

Một điều quan trọng nữa, đó là trong vòng thật kỷ tới, một nửa số công trình mới sẽ được tiến hành. Chính vì vậy, chúng ta cần nhanh chóng xây dựng kế hoạch nhằm thiết kế công trình xây dựng trở nên hiệu quả và bền vững hơn. Đối với Việt Nam, dân số và tốc độ đô thị hóa đang tăng rất nhanh và có thể sẽ gấp đôi trong thập kỷ này. Nhu cầu năng lượng, nước và vật liệu tăng theo cấp số nhâ. Các hệ quả từ BĐKH như lũ lụt, hạn hán, nước biển dâng sẽ bắt đầu có những tác động rất xấu đối với Việt Nam. Những hiện tượng thời tiết cực đoan là các thách thức lớn đối với sự phát triển nhanh chóng về dân số và kinh tế của các nước như Ấn Độ,Trung Quốc và các nước Đông Nam Á.

Với tất cả những thách thức kể trên, các chủ đầu tư không thể làm ngơ nếu họ thực sự muốn đảm bảo đầu tư lâu dài và tương lai của các thế hệ sau. Tuy nhiên chung sta cũng không thể phủ nhận những tín hiệu khả quan gần đây về nhận thức. Trong năm nay, VGBC đã cho ra mắt phiên bản thử nghiệm của công cụ LOTUS cho công trình không phải là nhà ở. Đây là công cụ đánh giá công trình xanh đầu tiên được phát triển theo phương pháp chung của các hội đồng công trình xanh trên thế giới nhưng lại được thiết kế phù hợp với điều kiện của Việt Nam.

                               
Đăng nhập/Đăng ký mở rộng

Hiện tại VGBC đang tiếp tục phát triển hai công cụ khác, một cho công trình nhà ở, và một cho việc vận hanh và bảo dưỡng các công trình đã được xây dựng. Các công cụ này sẽ giúp xây dựng đường tiêu chuẩn về mức độ tiêu thụ trong vận hành và buộc các công trình phải tuân thủ đúng các luật, quy chuẩn và tiêu chuẩn trong xây dựng. VGBC đã phát triển được một mạng lưới liên hệ với các chuyên gia về xây dựng trong và ngoài nước và hiện các chuyên gia này đang giúp chúng tôi hoàn thiện các công cụ đánh giá, xây dựng nhân lực và nâng cao nhận thức trong cộng đồng. Trong nước, VGBC có hân hạnh được làm việc với các cơ quan Chính phủ Việt nam(Bộ Xây dựng, Bộ Công thương, Trung tâm tiết kiệm năng lượng, Sở Khoa học - Công nghệ TP.Hồ Chí Minh...)với nhiều trường đại học uy tín như ĐH Kiến trúc, ĐH Xây dựng, Đại học Bách Khoa, cùng khoảng 50 công ty, tổ chức tư nhân khác.

Trong năm nay, VGBC đã có 6 dự án đăng ký để được đánh giá với phiên bản thử nghiệm của công cụ đánh giá LOTUS phi nhà ở( Một tòa nhà Xanh LHQ tại Hà Nội, Nhà máy và Văn phòng Mộc Bài tại tỉnh Tây Ninh). Tuy vậy vẫn rất cần một nguồn nhân lực được đào tạo và có hiểu biết tốt về công trình xanh. Chúng tôi tin tưởng rằng với khả năng học hỏi nhanh của đội ngũ kiến trúc sư, kỹ sư trẻ Việt Nam, tình trạng thiếu nhân lực sớm được giải quyết.

Với các dự án thí điểm nói trên, những bài học trong quá trình thực hiện một công trình xanh sẽ liên tục được chuyển tới cho VGBC. Từ đó VGBC sẽ rút ra các bài học và phổi biến chúng rộng rãi trong các hội thảo. Thêm vào đó, VGBC hiện đang xây dựng một chương trình đào tạo bao gồm hai bước nhằm xây dựng lực lượng "Tư vấn viên xanh"  - Chuyên viên tư vấn LOTUS - để đáp ứng nhu cầu của thị trường. Trong thời gian đó, VGBC sẽ nhan chóng phát triển cho ra mắt cơ sở dữ liệu xanh dạng số trong đó tổng hợp mọi sản phẩm và dịch vụ xanh có mặt trên thị trường trong nước nhằm giúp các kiến trúc sư và kỹ sư dễ dàng tìm được sản phẩm, dịch vụ cần thiết.

Chúng tôi rất mong muốn có thể làm việc cùng với Chính phủ trong việc đưa ra các chính sách khuyến khích đối với các chủ đầu tư, tư nhân. Các công trình của các cơ quan nhà nước cũng có thể đi tiên phong và trở thành các công trình xanh điểm trên toàn quốc.

PV: Việt Nam đang thúc đẩy việc sản xuất và sử dụng các loại sản phẩm vật liệu xây dựng thân thiện với môi trường trong đó có VLKN, theo ông đâu là các bước thực hiện cụ thể phù hợp với điều kiện đất nước hiện nay?

Ông Yannick Millet: Khuyến khích vật liệu thân thiện môi trường là một điều kiện cần thiết. Nếu tính đến thói quen sử dụng gạch nung trong mọi công trình xây dựng tại Việt Nam, thì đây là một chính sách khôn khéo của chính phủ.

Gạch nung là loại vật liệu tiêu tốn nhiều năng lượng trong quá trình sản xuất nên cần phải tránh sử dụng. Ngoài việc tiêu tốn số lượng lớn than kém chất lượng, gạch nung còn sử dụng một lượng lớn đất sét được khai thác trực tiếp trên đất canh tác. Với những dự đoán về phát triển đô thị và tăng dân số như hiện nay thì việc tiếp tục sử dụng gạch nung truyền thống sẽ tác động nghiêm trọng đến an ninh năng lượng và thậm chí cả an ninh lương thực trong tương lại.

Sử dụng các loại vật liệu nhẹ hơn như gạch nhẹ, tấm thạch cao...sẽ giảm nhu cầu nguyên liệu tự nhiên cũng như với năng lượng. Cách làm này cũng sẽ cho phép tiết kiệm chi phí vận chuyển, lắp đặt...do các vật liệu này nhẹ hơn gạch nung. Sử dụng các vật liệu không nung thân thiện với môi trường một số điểm nhất định trong công cụ đánh giá LOTUS và đây là một ví dụ điển hình về việc công cụ LOTUS nhấn mạnh hơn những quy định của nhà nước. Các ý tưởng như trên cần phải được hỗ trợ và mở rộng tới những lĩnh vực khác.

PV: Trân trọng cảm ơn ông



Nguồn ảnh : Phạm Tân - Internet
Theo Tạp chí kiến trúc Việt Nam

Hiện nay ở Việt Nam đã và đang tiến hành nghiên cứu 1 số loại vật liệu thân thiện môi trường như: gạch không nung, tre, nứa nếu sử dụng những loại vật liệu này để thi công xây dựng thì khả năng ô nhiễm do thi công xây dựng sẽ được giảm đi đáng kể